Arabic Turkish
 
2014-01-06   Arkadþýna gönder
3769 (1731)


Irak Seçimlerinde Türkmenler


Dr. Şemsettin Küzeci

(1)
Giriş:
30 Nisam 2014 tarihinde yapılacak olan Irak Parlamentosu 3. Dönem Milletvekili seçimleri konusunu tarafsız, objektif ve yapıcı eleştirisel bir şekilde masaya yatırmaya gayret gösterdiğimi bildirmek isterim. Bu yazıdaki tek amacım Irak Türkmen yetkililerin ve kamuoyunun geriye dönüp bakmasını hatırlatmaktır. Irak Türkmen Cephesi (ITC)’nin 2. İle 5. Türkmen Kurultayı, 2009 Irak Mahalli seçimler ve 2010 Irak Parlamento seçimlerinde fiili görev aldığı yerlerde elde ettiğim bilgi, birikim ve tecrübelerimden yola çıkarak, bir de gazetecilik mesleğim gereği elde ettiğim verilerin analizini paylaşmayı bir görev olarak kabul ediyorum.
Irak’ın gerçek nüfusu Irak yetkili organlarına dayanarak genel olarak 35 Milyon civarındadır. Türkmenlerin nüfusu ise, birçok kesimler bu konuda farklı rakamlar telaffuz etmiş, yazanlara muhtelif eleştirilere maruz kalmışlardır. Bu burada nüfustan bahsetmeyeceğim. 2010 seçimlerinde aldığımız oy potansiyelini temel alarak yazımı desteklemeyip ve değerlendireceğim.
Bu çalışma 2014 Irak Parlamento seçimleri ile ilgili olup, giriş, gelişime, sonuç ve öneriler bölümlerinden ibarettir. Öncelikle Irak Türkmenleri 2010 seçimlerindeki oy oranını ve kazanımlarını göstermekte yarar vardır.
2010 seçimlerini hatırlarsak ITC olarak tek başına Eyat Allavi’nin başkanlığını yaptığı Irakiye listesi ile koalisyon yaparak Irak genelinde seçimlere katılmıştır. Netice olarak Irak genelinde 6 milletvekili çıkarabilmiştir. Bu Milletvekilleri; Kerkük’ten Erşat Salihi ile Jale Neftçi, Musul’dan Nebil Harbo, Müdrike Ahmet ve İzzettin Devlet, Diyale’den Hasan Özmen. Bağdat’tan ve Selahattin’den her hangi bir vekil seçilmemiştir. Hâlbuki Selahattin’den rahmetli Şehit Ali Haşim Muhtaroğlu ve Bağdat’tan Aydın Aksu gibi oy potansiyeline sahip güçlü adaylarımız var idi…
2010 Irak Seçimlerinde galip gelen ve birinci parti çıkan Sünni koalisyonu Irakiye (Eyat Allavi) listesi 91 sandalye kazanabilmiştir. İkinci Parti ise İbrahim Caferi’nin Başkanlığını yaptığı Şii İttifakı koalisyonu 89 sandalye kazanmıştır. Ancak hükümet kurma yetkisi Şii ittifakına verilmiştir. Şii ittifakı da mevcut Başbakan Nuri el-Maliki’yi destekleyerek tekrar başbakan olmasını sağladı. Irak Milli İttifakı 70 ve Kürt ittifakı listesi 44 sandalye ile 3. İle 4. Sırda yer almışlardır.
7 Mart 2010 tarihinde yapılan Irak Parlamento seçimlerine katılan Irak’ın 3. etnik grubu Türkmenler, başta Irak Türkmen Cephesi listesi olmak üzere farklı listelerle Irak’ın genelinde seçimlere katıldıklar. Genel olarak aldıkları oy sayılarını tespit etmeye çalıştık. Bu çalışmamızda 157 Türkmen’i tespit edebildik. Belki de daha fazla olabilirdi. Ancak listeleri dikkatle incelediğimizde kimini adından kimini namından kimini de bizzat kendisinden ve seçim propagandalarından tespit edebildik.


Irak Türkmen Cephesi (ITC):
Kısa adı ITC olan Irak Türkmen Cephesi seçimlere 2 liste ile katıldı. Birinci Erbil ve Süleymaniye illerinde tek başına “312” numarayla oy pusulasında yer aldı. ITC’nin Erbil’de 3 ve Süleymaniye’de 3 toplam 6 adayı iki ilde seçimlere katıldı.
BAĞDAT:
Başkent Bağdat’tan ITC adına Irakiye Koalisyonu ile katılan dönemin ITC Bağdat İl Başkanı Aydın Aksu ile ITC Enformasyon daire başkanı ve Kale Gazetesi yazı işleri müdürü Nermin Müfti’nin ikisine yalnız 2001 oy alabildiler. Diğer listelerden seçimlere katılan Türkmen milletvekili adayları ise 14 adayın toplam oy sayısı 4.546 dır. Böylece Bağdat’ta Türkmenlerin aldıkları genel toplam oyları 6.547 dir.
DİYALE:
Diyale’de de ITC Irakiye koalisyonu ile katıldı. 2 güçlü adayla seçime katıldı. Adayların ilki Türkmeneli Vakfı Kurucu Genel Başkanı Hasan Özmen ve ITC Diyale İl Başkanı Usame Dede’nin Kız kardeşi Mübeccel Dede… Hasan Özmen; Seçimlerle ilgili Türkiye’de elde ettiği bilgi ve birikimlerini ITC ve kendi propagandası için çok güzel bir şekilde kullanabildi. Çok çalıştı, çok uğraştı. Ancak kazandığı 8.713 oy yeterli olmadı. Eksi 1000 ile Milletvekili sandalyesini kaybetti. Ancak Irakiye listesinden milli bakiyeden şans eseri milletvekili seçildi.
Mübeccel Dede ise, kardeşi Dr. Usame Dede (Eski ITC Diyale İl Başkanı) nüfuzunu sonuna kadar kullandı. Ancak aldığı 4.597 oy rakibinin kendisinden aldığı 1000 oyla sandalyesini kaybetti. Diyale’de Irakiye Kazandı. ITC ise Diyale’de bin oyla 1 sandalye kaybederek, Diyale’de derin bir yara aldı. ITC’nin Diyale’de aldığı toplam oy sayısı 13.310 dir. Bu hususta ITC İl Başkanlığının bütün seçimlerde başarısız olduğu saptanmıştır.
ITC dışında Türkmenleri temsilen başka listeden 2 aday daha seçimlere katıldı.. Türkmen Adalet Partisi Başkan Yardımcısı ve Kerkük İl Meclis üyesi Hasan Turan Ulusal Irak İttifakı ile seçime girdi. Aldığı 394 oyla Parlamento dışı kaldı. Aslında Hasan Turan konusunda diyebiliriz yanlış bir strateji uygulandı. Sayın Turan Kerkük’ten seçimlere girmiş olsaydı daha yararlı ve farklı sonuçlar elde edilebilirdi… Bu konuda yanlış hesap Bağdat’tan değil. Bu defa Diyale’den dönmüştür.
Diğer bir Türkmen adayı ise Muhammet Osman İsmail Mustafa ITC dışı Irakiye listesinden aday gösterildi. Geniş bir çevreye sahip olan Osman, sözde o dönemde Hükümet tarafından aranmaktaydı. Ancak her hangi bir sorun yaşanmadan Kazandığı 9.413 oy ile Diyaleden Milletvekili seçildi. Siyasi durumu hariç, böyle bir Türkmen’in o tarihlere kadar ITC tarafından fark edilmemesi, kazanılmaması düşündürücü bir olaydır…
Netice olarak ITC’nin Diyale’deki 4 Türkmen adayın oy sayısının genel toplamı 23.117 olup, 2 sandalye kazanılmıştır. Birisi ITC adına Hasan Özmen, kincisi ise Muhammet Osman Irakiye listesi adına Irak Parlamentosuna girmeyi başardılar. Muhammet Osman şimdiki mevcut Parlamentoda Başkâtiptir.


KUT:
Kut ilinde özellikle de aziziye ilçesi ve karağollu aşiretleri ile ciddi işbirliği yapılmadı. Diyebiliriz. ITC tarafından ihmal edildi. 2009 mahalli seçimlerdeki çalışmanın beşte biri gerçekleşmedi. Dolayısıyla tek bir adayla Irakiye koalisyonu içerisinde seçime katılım sağlandı. ITC’nin tek adayı Faris A. Hasan’nin aldığı 452 oyla seçimlerin dışında kaldı. Bu bölgede ciddi yatırımların yapılması gerekir…
SALAHATTİN:
Salahattin ilinden özelliklede Tuzhurmatu ilçesinde Türkmenler aralarında kıyasıya yarıştılar. Tıpkı Kerkük’te olduğu gibi… ITC Salahattin İl Başkanlı ve Salahattin İl Meclisi üyesi Şehit Ali Haşim Muhtaroğlu, yerel seçimlerde elde ettiği avantajlarını bu seçimde seferber etti. Ancak başka listelerdeki güçlü adaylar da Ali Haşim ile ciddi bir şekilde yarışa girdiler. Kanun Devletinden seçimlere Selahattin’den katılan Spor ve Gençlik Bakanı Casim Muhammet Cafer ve Muhammet Mehdi Bayat gibi diğer isimler de ITC adayı Ali Haşim’e oy kaybettirdi. Her şeye rağmen Irakiye koalisyonu ile seçimlere katılan ITC adayı Ali Haşim Irakiye’nin listesinden kazanılan 8 sandalyeden sekizinci sırada yer aldı. Yani son sandalyeyi kazandı. Ancak, beklenmeyen bir sürprizle karşı karşıya kaldı. %25 uygulanan Kadın kotası, Ali Haşim Beyle birlikte Irakiye’nin 2 milletvekili adayını listeden aşağı indirdi. Yerlerine 3 kadın adayı çıktı. Böylece Ali Haşim, Salahattin ilinde bütün listelerden katılan 15 Türkmen adaylarının birincisi oldu. Ancak, almış olduğu 10.062 oya rağmen liste dışı kaldı… Ali Haşim Bey ile birlikte Selahattin’de ortay çıkan 15 Türkmen adayının oy sayısının toplamı 30.148 dir.
ERBİL:
Aydın Maruf: Türkmeneli Partisi mensubu idi. Erbil’de ITC bünyesinde çalışmış. Son görevi ITC Suriye temsilci yardımcısı olarak aktif görev yapmaktaydı. Ankara’da yüksek lisansını bitirmiştir. Aydın Şidi ITC’deki görevi Yürütme kurlu üyesi. (2013 Kürt Parlementosunda ITC Milletvekili seçilmiştir). Maruf’un 2010 Irak seçimlerinde aldığı resmi oyu 1.506 dır. Ancak bazı iddialara göre Aydın Maruf yaklaşık 3000 oy almıştır. Ancak alınan oylar seçim görevlileri tarafından listelere yansıtılmamıştır.
Cemal Kemal Latif: ITC Erbil bürosunda aktif olarak çalışmaktaydı. Türkmen Bağımsızlar hareketinde görevlidir. Resmi olarak kazandığı oy sayısı 237 oydur.
Silfa Mehmet: ITC’nin Üçüncü aday idi. Yine Erbil’de kadın kollarında ve ITC’nin birçok faaliyetlerinde görev yapmış aktif bir bayandır. Kazandığı oy sayısı yalnız 129 oydur.
Bu bağlamda ITC Erbil adaylarının oylarının toplamı, 1872 oydur.
Böylece Erbil’de diğer listelerle kendilerini aday gösteren 11 Türkmen’in toplam kazandıkları oy sayısı 1.351 dir. Bu doğrultuda Erbil’de ortay çıkan Türkmen potansiyeli 3.223 oydur. Hâlbuki Erbil’de yaklaşık 300bin Türkmen yaşamaktadır. Erbil’deki yönetim Türkmenlere karşı uyguladıkları politika ve yıldırma yöntemleri Türkmen oyunun azalmasına büyük ölçüde neden olmuştur iddia ediliyor. Ancak Erbil Hükümetinin Türkmenler karşı politikası 360 derece değişmiştir. 2014 seçimlerinde koalisyon bile yapma şansları olabilir…!
SÜLEYMANİYE:
ITC Süleymaniye’de 3 Türkmen’i aday gösterdi. Abbas Bahattin, Hayfa Bakı Kerim ve Semir Fethulla. Toplam aldıkları oy sayısı 385 dir. Bir açıdan oy cetveline baktığımızda 312 numarayla Erbil ve Süleymaniye’de seçimlere katılan ITC’nin sadığı oy sayısı yalnız 2.257 dir.
MUSUL:
ITC Musul’da da Irakiye Koalisyonu ile birlikte hareket etti. ITC’nin bu stratejisi Musul’da çok başarı kazandı. Musul’a bağlı Telafer’deki Türkmen oy potansiyelinin netice vermeyeceğini anlayan ITC yetkilileri bölgede oy potansiyeline sahip olan Irakiye ile seçimlere katıldı. Irakiye listesinden ITC’nin 4 Türkmen adayı katıldı. ITC Telafer 1. Bölge İl Başkanı Nebil Harbo (15.170), İzzettin Devle (13.035), Eski Musul Vali Yardımcısı İbrahim Arafat(4.462) ve Müdrike Ahmet (1.983), aldıkları toplam oy sayısı 34.650 dir. Burada ITC tek başına katılmış olsaydı bu sayıyla yalnız bir milletvekili çıkarabilirdi. Çünkü bir sandalye için gerekli oy sayısı Musul için 34.250 dir… Dolayısıyla ITC’nin stratejisi isabetli olmuştur. Ancak ITC’nin Musul ve Telafer’deki oy beklentileri bu kaderle yetinmiyordu. Çünkü o bölgede yaklaşık 200bin Türkmen seçmeni vardı. Bir de bir önemli hususu dikkate alınması gerekir. O da yaş ortalamasıdır. Örneğin Telafer’de 10 yıl sonra seçmen sayımız 4´e katlar… Yani 18 yaş aşağısı gençlerin yetişmesi anlamına geliyor. Diğer illerde tam tersine gidiyor. 2014 seçilerinde Türkmen yetkilileri bu önemli faktörü yetkililerin analiz yapmasında yarar vardır…
Musul ve Telafer’de diğer listelerle seçime katılan Türkmenler sayısal olarak ITC’den fazla başarılı olmalarına rağmen, Ulusal Irak ittifakından Milletvekili seçilen Muhammet Taki El-Mevla’nın(16.181) dışında kimseyi çıkaramadılar… Musul ve Telafer’de ITC adaylarının Irakiye listesi dışında farklı listelerle katılan 32 aday 54.513 oy alabildiler. Böylece Musul ve Telafer’deki 36 Türkmen’in aldıkları oy sayısı 89.163bin dir.
KERKÜK:
Irak ve Ortadoğu’nun sancılı bölgelerinden birisi sayılan kaynayan Kazan Kerkük şehri, bütün dünya tarafından seçimlerin ilgi odağı haline gelmişti. Hem tartışmalı bölge olması hem de 70 Türkmen’in seçimlerde adayı olması hasebiyle, kıyasıya yarışa girmişlerdir. Kerkük’te Kürt İttifakı listesi ile Irakiye liste baştan beri ciddi bir şekilde yarışı götürecekleri ilgililer tarafından konuşuluyordu. Nitekim böyle de oldu. Baştan beri seçimleri önde götüren Irakiye listesi sonuna kadar da başta gitti. Kerkük’te birinci sırada geldi. Türkmenlerin Temsilcisi ITC yine Irakiye liste ile koalisyona girdi. Irakiye listesinin 3. ve 19. sırada yer alan ITC adayları Erşat Salihi (59.723) ve Jale Nefitçi (4.729) aldıkları oylarla Irak Parlamentosuna girmeyi kazandılar. 70 Türkmen’in yarıştığı Kerkük ve Irak’ta Türkmenler arasında en fazla oy alan Erşat Salihi oldu. Bu başarısı Irak’ta kotayı aşan yani kendi emeğiyle milletvekilliğini kazanan 10 kişiden birisi oldu. Hem de Irak’ta ilk ona girenler arasında yer aldı.
ITC Kerkük’te 64.452 oy aldı. Diğer 68 Türkmen adayı toplam 23.918 oy alabildiler. Böylece bu oylar Kerkük’te kazanan birinci liste ile ikinci listeye verildi. Bir anlamda 23.918 oy eşit olarak Irakiye listesi ile Kürt İttifakı listesine verildi… Gerisini düşünün… Kaldı ki, ITC adayı Erşat Salihi’nin kazandığı oylar Irakiye listesindeki 4. ve 5. sıradaki adaylara parlamentonun yolunu açtı. Hem milli bakiye oylarından hem de artan oylardan yararlanarak Irakiye’nin Kerkük’te almış olduğu 211.675 oy ile 6 adaya Milletvekilliği yolunu açtı. Kerkük’te 70 Türkmen’in oy sayısının toplamı 88.370 oy olarak saptandı. 46.365 oyun bir Milletvekili sandalyesine tekabül ederken 88.370 oyla yalnız bir milletvekili çıkarılacaktır. Böylece Türkmenler Kerkük’te 2 sandalye ile Parlamentoya girdiler.
SONUÇ:
7 Mart 2010 Irak parlamento seçimlerini rakamlara göre analiz yaptığımızda; Irak Türkmen Cephesi Irakiye ile Koalisyon yapması olumlu bir şekilde değerlendirilmiştir. ITC Doğru bir strateji izlediğini gösteriyor. Bu husus oy alma konusunda geçerli oldu. Parlamento çatısı altında Irakiye listesi içerisindeki milletvekilleri ile Türkmen milletvekilleri arasında ciddi fikir ayrılığı olmuş, Türkmen milletvekillerinin çalışmalarını ciddi olarak etkilemiştir. Ayrıca sayısal olarak ITC’nin oy potansiyeli aşağıdaki gibi saptanmış ve değerlendirilmiştir.
1. Irakiye Listesinin Musul, Kerkük, Salahattin ve Diyale de %65 oy potansiyelinin olması, ITC’ye hizmet etmiştir.
2. Bu seçimlerden doğan sonuçlardan bir önemli sonuçta Türkmen halkının tekrar ITC’ye teveccüh göstermeleridir. Ancak bu teveccüh ve heyecanın devamının getirilmesi de önemli bir husustur… Ne yazık ki, bu konuda ITC yetkilileri her hangi bir olumlu adım atamamışlardır.
3. Kerkük’te farklı listelerden Türkmen 70 Türkmen adayı yalnız 88.370 oy almış, Irakiye listesi içerisinde ITC’nin 2 adayı 64.452 oy ile 2 milletvekili seçilmişlerdir. Türkmenler özellikle de Kerkük’te normal da alışılmışın dışındaki ITC yetkililerini kabul ettikleri ilkeleri benimsediler.
4. ITC’nin Irakiye Koalisyonu içindeki kazandığı oy sayısının toplamı: 124.927 dir.
5. ITC’nin Erbil ve Süleymaniye de tek başına aldığı oy sayısının toplamı: 2.257 dir.
6. ITC’nin Irak genelinde Kazandığı toplam sayısı: 127.184 dir.
7. Diğer listelerle katılan Türkmen adaylarını kazandıkları oy sayılarının toplamı: 114.221 dir.
8. Irak’ın genelinde Türkmenlerin aldıkları toplam oy sayıları: 240.405 dir.
9. ITC dışındaki Türkmen Adalet Partisi hariç, Türkmen Siyasi Partilerin aldıkları oy sayıları, o partilerin tabanlarını olmadığı, üçbeş kişilik bir parti oldukları sonucu ortaya çıkmıştır. Böylece Türkmen Siyasi Parti başkan ve yetkililerin aldıkları o sayılarına bakalım:
• Türkmen Karar Partisi Başkanı Faruk Abdullah: 287 oy
• Türkmen Adalet Partisi Başkanı Enver Bayraktar: 248 oy
• Türkmen Kardeşlik Partisi Başkanı Velit Şerike: 417 oy
• Irak Milli Türkmen Partisi Başkanı Cemal Şan: 114 oy
• Türkmeneli Partisi Başkanı Riyaz Sarıkahya: 13 oy
• Vefa Hareketi Başkanı Feryat Tuzlu: 8 oy
Bu sonuçlar, Türkmen Siyasi Partilerin ağırlıklarını ortaya koymuştur. Temmuz 2008 tarihinde Kerkük’te düzenlenen 5. Büyük Türkmen Kurultayında bazı Türkmen Siyasi Partilerin gösterilen varlıklarının olmadıkları bir kez daha saptanmıştır.
Aşağıdaki tablo’da 7 Mart 2010 tarihinde Irak’ta yapılan Parlamento seçimlerinde Irak Türkmen adaylarının aldıkları oy sayılarını gösteriyor.

Devamı var…



Arkadþýna gönder



Yazarýn diðer yazýlarý

1 - IRAK BASINI 146 YAŞINDA
2 - Vefatının İkinci Yılında Kerküklü Tiyatrocu İsmet Hürmüzlü
3 - Irak Basını 144 Yaşında
4 - Kerkük’ün Efsane Sesi Abdülvahit Küzeci ‘nin Ölümünün 5. Yıldönümü
5 - Azerbaycan’da Kerkük Şehitleri
6 - Türkmeneli’ni Ağlatan Adam: Sami Yusuf Tütüncü
7 - 4. Irak Türkmen Basın Kurultayı Ardından
8 - Irak Türkmen Cephesi (ITC) 16 Yaşında
9 - Türkülerin Efendisi, Türkmen’in Sesi Abdurrahman Kızılay Ankara’da anıldı
10 - Irak Basın Bayramı