Arabic Turkish
 
2015-06-13   Arkadþýna gönder
8015 (1401)


Türkmen Kültür Sahasında Tafsilatlı Olarak Ele Alınmayan (Zavra) Gazetesi 146. Kuruluş Yıl Dönümünde


Aydın Kerkük


1969 yılında Irak basınında Zavra Gazetesi´nin kuruluşu üzerinden100yıl geçmesi münasebetiyle, Bağdat´ta etkinlikler yapılarak, o günleri Irak basını için bayram olarak kutlamışlardır.Buna ilaveten o yıllarda Irak´ta basın alanında çalışan araştırmacılar,bir komisyon kurduktan sonra bu konu hakkında yazılan yazıları,birer kitapçıklar halinde neşretmişlerdir.Uzun zamandan beri şahsi kütüphanemde bulundurduğum bu kitapçıkların, bugun gözüme çarpması beni çok sevindirdi. Çünkü Zavra Gazetesi hakkında en mükemmel malumat bu kitapçıklarda verilmiştir.Adı geçen kitapçıklarda Zavra´nın kuruluşu,gelişmesi,üslubu ile ilgili ilginç bilgilerin bulunması ilgimizi çekerek bu bilgileri siz aziz okuyoculara aktarmayı bir görev bildim.
1869 tarihinde Iraklılar için bir şans eseri olarak Bab-ı Aliden Irak´a gönderilen Vali (Mithat Paşa)uzun bir zaman fıransada kaldığı için orada edindiği kardaşlık,özgürlük,müsavat,düzen ve kanunla ilgili fikirlerini kullanarak Irak toplumunda bulunan sosyal ve her türlü hastalıklara çare bulmaya çalışmıştır.Mithat Paşa bütün bu olumlu hazırlıklarını ve çalışmalarını Zavra yoluyla yapacağına inandığını bildirdive hemen bu gazeteyi çıkarmaya karar verdi. Yaptığı islahatlarla Irak´ın yakın tarihine adını altın kalemle yazan Mithat Paşa´ya Irak halkı, (özgürlerin babası) ünvanını vermişlerdir.Irak, Mithat Paşa´dan önce her türlü basın nimetinden yoksul olduğu için bu ülkeye İstanbul´dan tek gazete olarak Takvim-i Vakayi geliyordu. Takvim-i vakayi ise Sultan Mahmut tarafından 1831 yılında tesis edilmiştir.Devamlı olarak Irak´a ulaşan Takvim-i Vakayı gazetesini halk dört gözle bekler ve okurlardı. Çünkü, devletin resmi dili ve eğitim dili Türçe idi.15Haziran 1869 yılında Mithat Paşa´nın emriyle inşa edilen Zavra Gazetesi devletle halk arasında büyük bir güveni sağlayarak valinin neler yapacağını,milletin üzerine düşen görevlerin neler olduğunu anlatmak için bir vesile olmuş halkı aydınlatmaya çalışmıştır.Zavra´nın en önemli tesirlerinden de bu gazetenin çıkışıyla artık halkın gözü açılmış kendi hakkını,isteğini dile getirmeye başlamıştır.Diğer taraftan ise millet bildi ki, Zavra´nın önderliğinde ülkede bir devlet vardır, kanun vardır ve her türlü yolsuzluğa karşı mücadele eden bir hükümet vardır ve bu hükümetin yaptığı islahat vardır.Buna ilaveten büyük bir ümit vaad eden hükümet ve başta Mithat Paşa olmak üzere hırsızlıkla şüpheli olan memurları sıkı soruşturmaya alarak, onları cezalandırmakta hiç de tereddüt etmemiştir. Ona göre halk emniyet içinde yaşamaya başlamıştır. Zavra Gazetesi´nin çıkışı ise, özgeldi bir olay olmamıştır. Mihat Paşa, önceden büyük bir hazırlıkla işini düzeltmiş daha sonra (Zavra Matbaası´nı)Fıransa´dan getirtmiş ve gazeteye işraf eden çok kabiliyetli muharrirlere görev vermiştir.Bu muharrirlerin başında tanınmış yazar, Ahmet Mithat Efendi´yi sayabiliriz.Bu arada bütün işler başarıldıktan sonra, Zavra Gazetesi´nin ilk sayısı 15 Haziran 1869 tarihinde gün ışığına çıkarak halkın eline ulaşmıştır.Gazetenin ilk sayısında ise başyazı olarak şu sözlere yer verilmiştir:-
Bu gazete, haftada bir gün olmak üzere her Salı günü çıkar, içinde her türlü iç ve dış haberlere yer verir.Gazetenin aynı sayısında, Mithat Paşa´nın Bağdat vilayetine atanması için Ferman-ı Humayun bulunmakta olup, içinde şu sözlere yer verilmiştir:- ´´Osmanlı devleti için Bağdat vilayetinin çok önemli olmasından dolayı, buraya Mithat Paşa gibi büyük bir şahsiyetin atanmasına Devlet-i Humayun´dan onay gelmiştir´´.Bu konuyu dahada aydınlatmak için gazetenin aynı sayısında çıkan (Makale) adlı hitap yazısında Mithat Paşa´nın şahsiyeti ele alınmış, onun himmetinden, çalışkanlığından ve büyük bir devlet adamı olduğundan bahsedilmiştir.Yinede bu münasebetle yapılan bir törende,Mithat Paşa tarafından okunup, Zavra Gazetesi tarafından Arapça´ya tercüme edilen fermanda, şu bilgilere yer verilmiştir:-
(Bu yüksek fermanın hükmünü anlamak için, Türkçe bilenler veya başkasından anlamaya çalışanlar bilmelidirler ki, bu ferman Irak milletinin refahı, saadeti, adaleti için yazılmış olup, ister müslüman veya gayri müslüm olsun bu memlekette herkes hakkını almalıdır.Burada en önemli görev memurlara düşmelidir. Memurlar, bu görevleri iyibir şekilde ifa etmelidirler).
Vali fermanı okuduktan sonra Irak´ın durumundan söz ederek şunları söylemiştir:(Irak çok geri kalmış bir ülkedir,ehalisi ise, bütün güzel vasıflara layıktır. Çünkü saf ve temiz yürekli insanlardırlar.Bu ehali için elimizden gelen her türlü ve her yönde kalkınma yapmaya hazırız.Burada milletin iyi bir eğitime ihtiyacı vardır ve bu ihtiyaçları gidermeye kendisinin istidadı vardır.Biliyorsunuz, bu memleket harabeye dönmüştür suç da tabii ki ehalidedir. Ehali çaba harcamalıdır ki, bu halden kendisini kurtarabilsin.Mithat Paşa sözlerine devamla:- zenginlik, para toplamak değil. Zenginlik, parayı sandıklarda saklamak değil. Bilakis, para halk arasında dolaşmalıdır ve çağdaşlık için, ticaret için kullanılmalıdır. Ondan sonra önemli olan memurun görevini belirlemektir ve millet de görevliye karşı ne şekilde davranmalıdır. Buna ilaveten memur veya görevli bilsin ki, kendi çıkarı için değil, vazifesi icabı millet için, milletin saadeti ve selameti için görev başındadır).
Vali Mithat Paşa sözlerine şu şekilde son vermiştir :- (Yüce Allah´tan dileriz ki Sultan bizden ve yaptıklarımızdan razı olsun, taki bir hata yapmadan görevimizi yapalım..Amin).
Zavra Gazetesi´nde neşrolan konulara gelince, özellikle vilayet işleri haberleri yanında, resmi haberler yanında anlaşmalar ve Irak´ın her tarafından mektuplar yer alırdı.
Zavra Gazetesi´nde en fazla göze çarpan yazılar ise iç haberler,dış haberler,Sultan´ın emirleri, Allah´a hamd-u sena ve ulusal siyasetle ilgili yazılardı. Zavra, dış haberleri sunarken çok akıllıca içinde ibret dolu olayları neşrederdi.
Zavra, buna ilaveten sağlık ve genel bilgiler olmak bakımından halkı tenvir ederdi ve bilhassa salgın hastalıklara karşı halkı uyarırdı.Zavra, ayrıca bir izleyici olarak devlet memurlarının işlerini takip eder görevlerini iyi bir şekilde yapmaları için uyarırdı.Buna misal olarak Zavra, 130.sayısında Bağdat´ın temizliği hakkında şunları yazmıştır:-
(Herkesin bilmesi lazım gelen bir durum vardır ki, o da Bağdat´ın temizliğidir. Bu temizlik için hükümet hizmetçilere ve memurlara ayda 7000 kuruşa yakın para ödemektedir. Buna rağmen istenen temizlik hiç de başarılmamıştır. O da memurlar görevlerini iyi bir şekilde yapmıyorlar).
Zavra, bu bildirisiyle halk arasında güven kazanmış, halkın savunucusu olmuştur. Zavra bundan başka okuyocularına Irak´ın siyasi kültürel ve tarihi bilgileri sunmakta öncülük kazanarak bir ansiklopedi haline gelmiştir.
Konuyla alakalı Iraklı yazar (Razzuki İsa) şöyle yazmaktadır:-
Irak hakkında Zavrada çıkan tarihi bilgiler hiçbir dönemde bu kadar belgelenmemiştir. Hele Zavra´nın 1870 yılında Bağdat sakinleri hakkında yaptığı sayımda ise,o yıllarda Bağdat halkının yiyecek ve içeceğiyle ilgili verdiği bilgiler dikkat çekmektedir:-
(Burada şunu kaydetmek mecburiyetindeyiz ki Bağdat´ta 18000 hane ev vardır.Bu evlerde yaşayan halkın sayısı 150000dir, bu sayıda insanın tükettiği buğday miktarı ucuz isede, değirmen ücreti üç mislidir. Çünkü buğdayın dartılmasının bir kısmı hayvan çeken değirmenlerle, bir kısmı ise el değirmenleri ile yapılmaktadır. Bu buğday döğümü yapılırken
bazen ayrı ayrı şeylerle karıştırılıyor ve bazende bozulup hasar oluyor.Onun için hükümet halkın sağlığına riayet ederek buğday dartmak için dışarıdan yeni makineler getirecek).
1869-1872 yılları arasında Zavra gazetesinin sayılarını gözden geçirenler şu sonuçları elde edeceklerdir:-
Zavra Gazetesi yayın hayatında her zaman hakkı savunup kamu çıkarını ihmal etmemiş ve zamanına göre kendisine giysini seçmiştir.Mithat Paşa Bağdattan ayrılışından sonra gazete her türlü baskılara uğramasına rağmen yayın hayatına devam etmiştir. Zavra Gazetesi´nin ilk üç yıllık yayın hayatını değerlendiren (El-Arap) gazetesinin 21Eylül 1917 -41.sayısında gördüğü yıllarda onun yaptığı islahatlar sayesinde Irak´ta parlak bir tarih yazıldı, o tarih Iraklılar için bir kaynak eser sayıldı.
Bugün bu kaynaklar sayesinde Iraklılar´ın örf ve adetlerine vakıf olmaktayız, amma ne yazık ki ondan sonra gelen paşalar o adamın yaptıklarını silmeye çalıştılar. Zavra ise, tuttuğu projesini değiştirerek yeni bir yöntemle devam etti.Zavra´nın çıkışından sonra yayına başlayan (Musul ve Basra) gazeteleri de Zavra´nın hattında yürümeye başlamışlardır.Bilindiği gibi 40yıl süreyle Arapça ve Türçe olarak yayınını sürdürmüştür.1908yılında Osmanlı düsturunun çıkışından sonra Arapça olarak zaman zaman ayrı ayrı gazeteler yayın hayatına girmiştir. O zaman bu gazeteleri idare edenler Iraklı Edebiyatçılar ve fikir adamları idi.
Bu fikir adamlarının başında Murat Beg gelir.Murat beg Irak´ın Başkenti Bağdat´ta (Bağdat)adında bir gazete çıkarmaya başladı.Bu gazetenin çıkış gayesi ise,halk arasından çıkarak topluma hizmet diye, en fazla toplum haberlerine önem vermeye çalışıyordu. O dönemlerde artık buna benzer Arapça olarak çok sayıda gazeteler çıkmaya başladı.
Bu gazeteler çıkınca
Artık Zavranın Arapça kısmının kaldırılması söz konusu oldu ve
Ve kaldırıldı Zavra YalnızTürkçe olarak yayınına devam etti.
Bu davranış ise Zavra gazetesi okuyocuları tarafından kabül edilmeyip tepkilere yol açınça Hükümet isteklerini yerine getirip Arapça bölümünü tekrar döndermiştir.Öylece zavra (2418) sayısından itibaren 12 Temmuz 1913 yılından itibaren yayına devam etmiştir.Zavra (49)yıl süreyle yayınını sürdürmüş toplam
(2606) sayı çıkmış ve 1917 yılında İngilizlerin Bağdadı ihtilaliyle yayınına son verilmiştir.
Zavra (49) yıl uzun bir ömür Iraklılara ister kültür ister sosyal hizmetler göstererek örnek bir yayın organı olmuştur.



Arkadþýna gönder



Yazarýn diðer yazýlarý

1 - Yeşil Pusula- Türkmenlerin Ölüm Fermanı
2 - Daış Bitti Savaş Bitti...
3 - Tisin´li Şair, Celal Rıza Efendi´nin, Kerkük Üzerine Yazdığı Şiirler
4 - Hoca Ahmet Yesevi Hazretlerinden Kerkük´lü Avni Nakkaşoğluna Hattatlık İcazesi
5 - Kerkük´te Cami ve Mescitlerin Tarihi
6 - Değerlendirme: 1921-2014 yılları Arasında Irak´ta çıkan Kanuni Yasamalarda (Türkmenler)
7 - Ağla Kalem Usta Baş Aldı Getti
8 - Elveda Umuduna Erişmeyen Babayiğidim Elveda Cüneytciğim
9 - Türkmen Muharipleri, Başınız sağ olsun
10 - Başarı ve Şahlanış
11 - Ata Terzibaşı Türkmeneli uydu kanalına konuştu