Arabic Turkish
 
2015-06-30   Arkadþýna gönder
5831 (1639)


Kerkük´te Cami ve Mescitlerin Tarihi


Aydın Kerkük


Yazan:İsmet Sarıkahya
Değerlendiren: Aydın Kerkük

Uzun zamandan beri basımını beklediğimiz bu kitap ITC başkan yardımcısı ve Kerkük Milletvekili sayın Hasan Turan´ın şahsi katkısıyla ve kendi hesabına olarak basımı Londrada Yapılıp Türkmen kütüphanesine bu eseri kavuşturmuştur.Bendeniz buradan tüm Türkmen Edebiyatçıları adına ve tüm kültür sevenleri adına sayın Turan beye sonsuz şükranlarımı sunuyorm.
Bilindiği gibi sayın Turan beyin bundan öncede Türkmen kültürüyle ilgili katkısı ve yardımları takdire şayandır.
Çağlar önce İslamiyeti can-u gönülden kabul eden kerkük şehri onun ahkamına bağlı kalarak bütün faraizini yerine getirmek maksadıyle ibadet yerlerini belirleyip camiler mescidler,tekyeler inşa etmişlerdir.Allah´ın mescitlerini ancak Allah´ı ve ahireti tasdik eden,namazı gereği gibi kılan, zekatı veren ve Allah´tan başka kimseden çekinmeyen mümünler bina edip şenlendirir.İşte onlar cenete ve bütün muratlarına kavşmayı umabilirler.(Tövbe-Ayet 18)
O mescid-i dırarda hiç bir zaman namaz kılma! Ta ilk günden,temeli takva üzere kurulan mescidde namaza durman daha münasiptir.
Orada, maddi ve manevi kirlerden arınmayı seven kimseler vardır.(Tevbe,Ayet 108)
Ey adem´in evlatları!Her namaz vaktinde mescide giderken,süsünüz olan elbisenizi giyinin,yiyin,için fakat israf etmeyin,çünkü Allah israf edenleri sevmez.(A´raf,Ayet 31)
Şüphesiz ki Mescidler Allah´ındır (secdeler ona mahsustur)öyleyse sakın Allahtan başka hiç bir Tanrıya dua ve ibadet etmeyin!(cin,Ayet 18) Eğer Allah insanların bir kısmının zararını diğer bir kısmı ile
Savmasaydı ,manastırla,kiliseler,havralar ve Allah´ın adının çok anıldığı mescidler yıkılır giderd.( Hac,Ayet 40)
Kerkük´e İslamiyetin gelişiyle ve günümüze kadar inşa edilen yüzün üstünde cami ve mescitlerden her gün beş vakit yükselen ezan sesleri işitenleri hayran bırakır,sayesinde gönüllere Allah sevgisi ve iman dolar.
Kerkük´te ilk mescid inşası Kerkük´ün islamlar tarafından fethiyle başlar. 24Hicri 642 Miladi senesinde Ayyaz İbn-i Gannam tarafından Kerkük ve çevresini feth ettiğinde o zaman Kerkük kalasında bulunan yıkık binaları tamir ederek mescid haline getirmişlerdir.Müslümanların cami haline getirdikleri ilk eser ise(Meryem Ana –Meryem el-azra) kilisesidir. Bu kilise camiye dönüştürülmüş ve adını ( ulu cami )bırakmışlar. Kerkük kalasında camiye dönüştürülmüş ikinci bina ise Daniyal peygamber makamıdır ki oda yine camiye dönüştürülmüş aynı zamanda dini eğitim dersleri vermek için medrese haline getirilmiştir.Gazetemizin bu sayısnda, yeni çıkan kitapları değerlendirme kapsamında her hafta olduğu gibi aziz okuyucularımıza (Kerkük´te Cami ve Mescitler Tarihi)adlı ve Kerkük tarihiyle ilgili çok önemli bir kitabı tanıtmak istiyoruz.
Kitabın yazarı Kerkük´lü hemşehirlimiz İsmet Sarıkahyadır. Sarıkahya uzun yılların emeği olarak ve yorucu bir çalışmayla Türkmen kütüphanesine kazandırdığı bu eseri 351 sayfadan ibaret olup hemde cilitli olarak Beyrut´ta basılmıştır.Müellif kitabın önsözünde yazdığı tafsilatlı bilgilere göre kendisi bu uğurda büyük çaba harcamakla Kerkük´te Bütün Cami ve Mescitleri
Gezerek bilgi toplamış ve eserini yayın alemine sunmuştur.
Müellif kitabını hazırladığında geniş kaynaklardan istifade ettiğini,bunun yanında,kendi izlenimlerini ve halktan aldığı malumatı ekleyerek 140 kadar cami,mescit ve tekye hakkında
Geniş bir şekilde malumat vermiştir.Eskiden Kerkük´te yapılan cami ve mescitlerin inşa tarihini tesbit etmekte en fazla camilerin baş kapısında mermer üstünde kazılan Türkçe şiirlerden yararlanmıştır.Adı geçen mermerlerde yazılan şiirler ise bu şiirler Kerkük´ün en büyük şairleri tarafından yazılmıştır.
Bu şairlerden özellikle seyit Kasimi,Kabil,Yakup Ağa,şeyh Rıza,Kalenderzade,Mehmet Halisi,Abdülmecit,Vafi,Hicri Dede,Süleyman müftü,Abdullah Kutsizade,safi,Mehmet Sadık,
Abdulmecit Kutup,Osman Mazlum´u sayabiliriz. Kitapta müellifin anlattığına göre bazı cami müessisleri camide kılınan beş vakit ezanlarda okunan duaya nail olmak için kendi rın vasiyetleri üzere camide tahsis edilen bir köşede defn edilmişlerdir.Kerkük camileri hakkında geniş malumata haiz bu kitapta göze çarpan bazı dikkat çeken bilgilere sahip olmaktayız
Oda Kerkük kalasında Danyal Peygamber cmiine dayalı
Kabristanda büyük rütbeli Osmanlı subaylarının mezarları bulunmaktadır,bunların arasında rahmetli Ömer naci beyi
Saya biliriz. Bugün Kerkük bu büyük mücahitleri bağrında yaşatmaktan onur duymaktadır. Kitapta geçen çok anlamlı bir
Konudan bahs etmeden geçmek istemiyorym oda yine Kerkük kalasında bulunan
Fuzuli cami ve medresesidir ki bu yerin Kerkük´te bulunması Fuzuli´nin Kerkük´lü olması ihtimali üzerinde duran bazı Fuzuli şinaslar için bir kanıt teşkil etmektedir.Büyük mutasvuflarla adları anılan Kerkük camileri,yine büyük zatlarlada buralarda tekyeler kurarak islam dinine destek olmuşlar ve bereket saçmışlardır.Kerkük´te bazı camilerde bulunan yatırlar ise halk tarafından ziyaretgah halini alarak halkın inanç ve tesellisine mazhar olmuşlardır,buna misal olarak Kerkükün İmam Kasım Mahallesinde bulunan İmam Musa El-Kazımın oğlu
İmam kasımın merked-i şerifleri Hicri 1023-Miladi 1614 yılında Zülfikar paşa tarafından onarılmış olup bugüne kadar bir ziyaretgah olarak halk tarafından ziyaret edilmektedir.
Kerkük´te muhtelif tarihlerde tesis veya tamiri yapılan cami ve mescitlerin yapılış tarihlerini belli etmek için Kerkük´lü şairler anlamlı şiirler yazarak tarih düşürmüşlerdir. Müellif kitabına aldığı bu şiir nümuneleri okuyucuyu hayran bırakmaktadır. Allah ve iki cihan serveri hazreti peygamber efendimizin adlarıyla süslenen bu şiirleri bu yazıya sığdırmak imkansızdır,ancak burada örnek olarak Kekük´ün ünlü şairi Kabil´in Rufai Tekyesi için yazdığı şu parça şiiri aktarıyorum :
Ceddi Alası Rufai seyit Ahmet´dir anın
Şahnaz evliyadandır keramet bundadır
Mazhar-ı sırrı tarikattır vucud kamili
Malik-i rahı şeriattır hakikat bundadır
Zevk inşasıyla kabil arz eder tarih´i tam
Bulhudadır kahidir zahid saadet nundadır
H.1315





Arkadþýna gönder



Yazarýn diðer yazýlarý

1 - Yeşil Pusula- Türkmenlerin Ölüm Fermanı
2 - Daış Bitti Savaş Bitti...
3 - Tisin´li Şair, Celal Rıza Efendi´nin, Kerkük Üzerine Yazdığı Şiirler
4 - Hoca Ahmet Yesevi Hazretlerinden Kerkük´lü Avni Nakkaşoğluna Hattatlık İcazesi
5 - Değerlendirme: 1921-2014 yılları Arasında Irak´ta çıkan Kanuni Yasamalarda (Türkmenler)
6 - Türkmen Kültür Sahasında Tafsilatlı Olarak Ele Alınmayan (Zavra) Gazetesi 146. Kuruluş Yıl Dönümünde
7 - Ağla Kalem Usta Baş Aldı Getti
8 - Elveda Umuduna Erişmeyen Babayiğidim Elveda Cüneytciğim
9 - Türkmen Muharipleri, Başınız sağ olsun
10 - Başarı ve Şahlanış
11 - Ata Terzibaşı Türkmeneli uydu kanalına konuştu