Arabic Turkish
 
2016-05-09   Arkadþýna gönder
15431 (1503)


100. YILINDA SYKES PICOT


Dr. Cüneyt Mengü

Birinci Dünya Savaşı’nın başlamasıyla batılı güçler tarafından hasta adam olarak adlandırılan Osmanlı devletinin parçalanması ve paylaşılması için 1915’de İngiltere – Fransa ve Rusya arasında yapılan görüşmeler sonucunda Londra Anlaşması imzalanmıştır. Buna göre İstanbul ve Boğazların Ruslara bırakılmasına karşılık İngiltere ve Fransa Osmanlı topraklarının tamamını aralarında paylaşacaklardı.
Zaman içinde bu iki devletin ve hatta Rusya’nın da birbirleriyle çıkar çatışması nedeniyle toprakların paylaşılması kolay olmamıştır. Hatta itilaf devletleri birbirinden habersiz anlaşmalar yapmışlardır. Nihayet 16 Mayıs 1916’da imzalanan ve bugünlerde 100. Yılını dolduran Sykes-Picot anlaşması, İngiliz Mark Sykes ile Fransız George François Picot tarafından otel odalarında yazılıp çizilmiş, imzalayanlar ise İngiltere ve Fransa Dışişleri Bakanları Edward Grey ve Paul Cambon’dur. Dünyada pek az anlaşma mimarlarının isimleriyle anılmaktadır.
Ne var ki Sykes Picot anlaşması imzalanmadan önce 1915 ve 1916’nın ilk yarısına kadar tüm cephelerde muharebeler şiddetle devam etmekteydi. İstanbul-Çanakkale (Boğazlar), jeo-ekonomik özelliklerinden dolayı Irak, başta İngiltere olmak üzere itilaf güçlerinin ana hedefleri arasındaydı. Bu hedefin gerçekleşmesi İtilaf devletlerinin Çanakkale’yi geçmesine bağlıydı.
1915’te itilaf güçlerinin Çanakkale’deki başarısızlıkları ve 30 Nisan 1916’da Kutül Amare’de kuşatma sonucunda İngiliz kuvvetlerinin Osmanlı 6. Ordusu karşısında bozguna uğramasından sonra savaşın baş aktörü İngiltere müttefiklerine tamamen bağımlı hale gelmiştir. İngilizler, Mekke Şerifi Hüseyin ile Osmanlı’ya karşı girişeceği ayaklanmalar için her türlü maddi ve malzeme bakımından destek vadeden bir anlaşma yaptı ve Kuzey Irak Suriye’ye bırakıldı.
Gerek Çanakkale destanı gerekse Kutül Amare zaferi itilaf güçleri başta olmak üzere dünyada şaşkınlık yaratsa da ne hasta adam iyileşti ne de savaşın akışı değişti. İngilizler bu 2 muharebede yitirdikleri itibarlarını kazanmak için Bağdat’ı ele geçirme fikrinden vazgeçmediler.
1917’de Bolşevik ihtilali sonucu Çarlık yıkılınca Rusya’nın imzaladığı Sykes Picot anlaşmasından vazgeçmesi bazı hususları değiştirse de savaş engellenememiştir.
Geçen zaman içinde cephelerde yenilgiye uğrayan Osmanlı orduları Ekim 1918’de Kerkük ve Musul’un düşmesiyle imzalanan Mondros ateşkes anlaşmasının ardından İngilizlerin eli güçlendi ve 19-26 Nisan 1920’de İtalya’nın San Remo şehrinde yapılan milletlerarası konferans ile Sykes-Picot anlaşması İngilizlerin lehine revize edildi. Böylece İngilizler Irak’ın tamamını nüfuz alanı içine alabilmiştir. Fransa istediklerinden azına razı olmuş, Ortadoğu’da manda şeklinde devletler ihdas edilmiştir. Ayrıca söz konusu konferansta Kürt meselesi, boğazlar, Osmanlı’nın borçları görüşülerek Sevr’in altyapısı hazırlandı. Konferansa katılan Osmanlı heyetinin itirazları ise dikkate alınmadı. Sadece Damat Ferit Paşa teslimiyetçi bir tavır takınarak maddelere sıcak baktı. Daha sonra İstanbul’da toplanan Saltanat Şurası’nda kararlar onaylanmıştır.
Sykes Picot’un devamı olan San Remo anlaşması ile belirlenen bölüşüm projesini ilk bozan Atatürk ve silah arkadaşları liderliğindeki Kurtuluş Savaşını takiben Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşu Lozan’da imzalanan belge ile tescil edilmiştir.
Savaşın yarattığı karmaşalar sonucu yürütülen müzakerelerde varılan anlaşmaların prensipleri bugün de farklı yöntemlerle Ortadoğu’yu etkilemeye devam etmekte ve 100 yıllık planlarına dair hedeflerini göstermektedir.
Sykes-Picot ve San Remo’yla çizilen haritalar yapay bir ulus devlet esasına göre İngiltere ve Fransa tarafından yürütüldü. Günümüzde ise bu ortaklığı ABD ile Rusya yürütmektedir ve her ikisi de Ortadoğu’daki ülkeler için ulus devlet yerine federasyon sisteminin uygulanmasını açıkça ifade etmektedirler. Başka bir ifade ile Ortadoğu Ülkelerinin bölünmesi hedeflenmektedir. Bu bağlamda Irak ve Suriye bölge için birer model teşkil edecektir.




Arkadþýna gönder



Yazarýn diðer yazýlarý

1 - TÜRKMEN LİDERLERİNİN ŞEHADETLERİNİN 40. YILI
2 - IRAK TÜRKMENLERİNİN HAK MÜCADELESİNİN 60. YILI
3 - RUSYA’NIN GÖZÜ KERKÜK PETROLÜNDE
4 - KERKÜK OLDUBİTTİYE GETİRİLMEMELİ
5 - KERKÜK YİNE KANA BULANDI
6 - GOLAN KARARNAMESİ VE ÖTESİ
7 - KERKÜK BIÇAK SIRTINDA
8 - KERKÜK’ÜN AİDİYET MESELESİ
9 - TÜRKMEN MECLİSİ MUAMMASI
10 - KERKÜK ÜZERİNDEKİ OYUNLAR
11 - HÜRMÜZ BOĞAZI, PETROLÜN VAZGEÇİLMEZ KORİDORUDUR
12 - IRAK’TA OTORİTE KRİZİ
13 - SURİYE’DE KÜÇÜK HARİTALAR
14 - IRAK SEÇİMLERİ VE MAVİ BAYRAK DİRENİŞİ
15 - IRAK SEÇİM SONUÇLARI
16 - Kerkük Ziyaretim
17 - TÜRKMENLERİN İSTANBUL SEÇİM ÇALIŞTAYI
18 - IRAK SEÇİMLERİ VE TÜRKMENLER
19 - TARİHİ FIRSAT KAÇIRILMASIN
20 - IKBY, KUZEY IRAK OLARAK MI ANILACAK?
21 - BUNDAN SONRA KUZEY IRAK MI?
22 - KERKÜK ve TÜRKMENLER NE OLACAK?
23 - TÜRKMENLERİN NÜFUS MESELESİ
24 - Türkiye'nin güvenliği tehlikede
25 - TÜRKMENLERİN GÜVENLİĞİNİ KİM SAĞLAYACAK?
26 - REFERANDUM KRİZİ ARTARAK DEVAM EDİYOR
27 - ANKARA KERKÜK’TEN VAZGEÇMEMELİ
28 - TELAFER KUZEY SURİYE UZANTISI OLMASIN
29 - REFERANDUM ENGELLENİR VEYA ERTELENİR Mİ?
30 - ABD SURİYE’Yİ KANTONLARA BÖLDÜ
>>Sonraki >>