Arabic Turkish
 
2005-10-01   Arkadþýna gönder
3691 (1482)


Kerkük'te Yıktırılan Türkmen Eserleri


Necat Kevseroğlu

Irak Türkmenleri, m.ِ 2600 yılında orta Asyadan gِç edip Mezopotamyaya gelmişler, Irakı kendilerine yurt edindiler. Ana yurtları olan Türkistan, coğrafiyası ve doğal ِzellikleri Irak Türkmeneli arazisinin tabiatına benzediği için bu bِlgei yurt edindiler ve Kerkük bِlgesinde toplu olarak tarih boyunca yerleşmişler, bu şehiri kendi milli kültürlerüne gِre yapmışlar ve bir Türkmen ِzeliğini ve damgasını vurmuşlardı bu güzel şehirlerine, Türkmeneli merkezi olarak tanınmıştır . Bilindiği gibi, Türkmenler Irak'ta altı büyük devlet kurmuşlar ve genelikle Irak, ِzelikle Bağdat Selçuklular devrinde islam dünyasının kültür merkezi, siyasi, idari, dini, edebi bir sanat merkezi halına getirdiler. Güzel imar ve tezyin edilen camiler, minaralar, mektepler ve osmanlı devrınde yapılan saraylar, kışlalar, kِprüler, son asır Irak'ın ِzelikle Bağdat, Musul, Basra, Kerkük'te olan tarihi eserler tetkik edilirse, hep Türkmen eseri olarak meydana çıkar. Bu yazımızda ِzelikle Kerkük'te yıktırılan tarihi eserleri ele aldım, çünkü, Türkmen ِzelliği ağır bastığı bir yer oldağu için, bu eserleri yok etmeye çalıştılar, bu hususiyeti silmek için. 1- Taş kِprü: İlk yıktırılan tarihi eser, Kerkük'ün Taş kِprüsü ıdı. Bu Kِprü Kerkük'ün sembolu halina gelmiştir. Taş Kِprü memleket çıkarı bakmından çok ِnemli olduğu her kesce bilinen bir gerçektir. Taş kِprü 1292 Hicri 1875 Miledi yılında Kerkük mutasarrıfı Ferik 'tümgeneral' Nafiz paşa ilk temel taşını kendi eliyle atmıştı, agrıca şehirin başta gelen adamları çekinmiyerek, kereste ve tüm ihtiyacları karşıladlar ve Fiilen işe katılmışlardır. Sırasıyla şehirin tüm halkı, her gün bir mahalle halkı durmadan iş başına akın etmekteydiler. Çok ilginç olaylardan ve nedenlerden sonra ve yükarıda geçen şekilde milletin kendi katkısıyla ve eliyle yapıldığı için, Türükmenlerin gِnlünde manevi bir yeri ve değeri vardır bu güzel kِprünün. 2.3.1954 yılında başladılar yıkmasına, O günlerde Kerkük'te bulunan mutasarrıf Necib Reşit adında birisi idi. Aşgal ' Bayındırlık ' müdürlüğüne yıkma emri vermişti. Hiç bir olumlu neden gِstermeden bu yıkıcı kara kararı almışlardı. Bir eski tarihi eseri yok etme ve yıkma emri veren insan dünya medeniyetinde hiç bir şekilde yeri yoktur, ayni zamanda bu kِprü Memllekette bir olaşım işi gِrmekte idi, dev gibi duran bir abideyi hemen hemen baltalamak Türkmen milletine değil tüm insanllğa karşı olan vahşi bir karar olduğunu bilmeli idi bu kِprüye yıkma kararı veren insan. Bir neden gِsterdiler, oda Taş kِprünün oluşu ve kalması, yapılan yeni kِprügü etkiker, yıkılmasına neden olur dediler. Adı geçen yeni kِprü, yapılış tarihinden Beş ay sonra, ilk Hasa çayına gelen sel suyu, kِprügü etkilemiş ve bir tarafi inmişti, Yapanların yanlşlığını ve kullanılan kerestelerin tam ve gerçek yazdığları maıktarı kullanmadığları için, çünkü kendi ceblerini düşündüler. Bu işi yapanlar şehrin yabancısı idiler. Yeni kِprünün inmesinin gerçek sebebi işte bu. Bu sebebi ِrt bas etmekiçin, milletin dede mirası olan Taş kِprüyü sebep gِsterdiler zaliymler, ve onu yıktılar. Taş kِprünün yıkılma asıl sebebi odur ki, Kerkük'te Türkmen tarihi eserleri yok etmek ve Türkmen ِzeliğini silmektir. Kِprünün yıkılış günü olan, 2.3.1954 Kerkük'te Türkmenler bir kara ve metem günü olarak geçirtiler Şairler şiirlerle, millet ise hoyratlarla dauğularını anlatılar . Meşhür Kerkük şairlerinden Mehemet Sadık Taş kِprünün yıkılış tarihini bir tarihi şiirle anlatmıştı: Sadık ne hazin yazdı bana Cevher tarih İl cısrı yıkardı onaا Kan ağladı her yan 1373ـ Son mısraın harıflerini toplarsak 1373 Hicri yılı cıkar oda bizim tarihi kِprünün yıkılış yılıdır. Halk arasında meşhür olan hoyratlarımız ogünlerde sِylenen dِrtlükler hep Taş kِprünün yıkılması üzerine olmuştur, Kerkük halkı tepkisini ve protesto ettiğini gِsteriyorlardı: Kerkük'ün asasına Kurbanam Hasasına Taş Kِprü kurban getti Aşğalın kasasına O günlerde Aşğal müdürlüğünün yetkileri, işleyen işcilerin üçretleri devlet sicillerinde bir şekil ve verilen işciye günlük ayrı bir mıktar, onun için halk ağzında Taş kِprü kurben gitti Aşğalın kasasına demişler. 2-Saraylar: Taş kِprüden sonra sıra geldi diğer bir esere o da saraylar: A – Kerkük'te ilk eski saray, osmanlı devleti tarafından Kerkük kãlesinin güney doğu semtinde zından mahallesinde Yedi Kızlar adıyla anılan yatırın karşısında yapılmıştır . Şehrin mehpuzhaneside sarayın zemin katındaydı. Bu nedenle adlandırılmıştırmahallenin adı' Zından olarak. Beş katlı bu güzel tarihi yapı, Birinci dünya harbından sonra haraba halına geldi, hiç bir şekilde ِnem verilmedi bu yüce saraya. Bugünlerde bir haraba ve bir taşlık ve tepe halına gelmiştir. B – İncili saray: 1249 Hicri 1833 miledi yılında Kerkük mutasarrıfı Mehmet Paşa, Kerkük şatırlu mahallesinde yeni tarızda İncili Kِşk adlı sarayı yapmıştı. Şatır osmanlı ordusunda bir askeri sınıf adıdr . ' Şatır ' padışah ِzel koruyucuları olarak alınmıştır . Sonraları gelişmiş ve bir sınıf halını almıştır , o semte İncili saray bulandağundan , ve bu sarayda şatır sınıfının bulunması dolayısıyla bu mahallenin adı Şatırlu olarak adlandırılmıştır . Bu kıymetlı tarihi eser yok olmüş, hiç bir kalıntısı kalmamıştır. C – Mecidiye sarayı: 1270 Hicri 1853 miledi yılında Kerkük mutasarrıfı Seyit Ali Paşa tarafından , Kerkük'te Sultan Abdulmecit adına 'Mecidiye sarayı ' adıyla büyük Meşhür Kerkük Aziziye kışlasının tam bitişikinde yapılmıştır . Yapılış tarihini Kerkük Efendi güzel bir menzüm şiirle yazmıştı son beytiŞairlerinden Süleyman Vahbi: Tasdikla daisi Vahbi sِyledi tarihini Bu saray nu bina bunyad Han Abdulmecit (Eski harıflerle yazdım, çünkü tarih düşürme santı erki harışlarla çıkar.) Bu büyük sarsayı Kerkük hükümet yِnetim genl merkezi olarak alınıştı. Mutasarrıflık, Maliye, Adliye, Tapu, mahpushane, Asker alma müdüriyetlerini içine almaktaydi. Büyük bir arasa üzerinde, Kerkük ve Erbil şehirlerinin ِzel Türkmen mimari usullarına gِre eski tarz kiraçla kemerli 'Dive beli' ve Balık kumbet adı verilen ِzel tavanlı biçmde yapılan bu saray yetmişe yakın odası vardır. 8.5.197ide yıktırılmasına başladılar, bu güzel mühtaşam tarihi eseri yok ettiler Yüce Allahımızda kendilerini 2003 te yok etti. Yıkılan saryın, yerinde şimdiki Kerkük genel Polis müdürlüğunu yaptılar, ve Kerkük ulaştrma ve telefon santıralı yapmışlar. 3- Redif Kışlası: 1291 Hıcri 1874 yılında, Kerkük mutassarrıfı Farik Nafız paşa tarafından Redif depo kışlası adıyla yapılmıştır. Yaplış tarihini bır kıta mermer taşı üzerinde, kerkük şairlerinden Abdullah Safi tarafından yazılıp ve baş kabının üzerine dikmişler, bu yazı hala duruyor, kışlanın duvarında. Son beyti Abced harflariyle yapılış tarihini gِsteriyor: Uç nefer geldi hemen safi dedi tarihini Bak ne ala oldu inşa eşbu depooy redif. Adınnan anlaşılıyor ki, bu kışla o zaman Osmanlı ordusunun deposu idi. Bu depo yedek askerleri için kullanılmıştır. Birinci harpten sonra, Irak ordusunun Askeri Hastanesi olmuştur, sonradan İnzibat Askeri müdürlüğünün merkezi olda. 1970 lerde Muharipler Derneği merkezi. Diğer taraflarını yıktılar, subaylar için otel ve kulup yaptılar, Arka tarafını iaşa askeri müdürlüğü idi, son yılarda caddeye olan taraflerini hep yıktılar, dukanlar yaptılar ve bugünlerde arka tarafı yıktılar, Araba Parkı olmuş ve güzel tarihi eseri bir poş arazi halına getirdiler Aziziya kışlası ise 1280-1863 Kerkükte Sultan Abdulaziz zamanında yapıldığı içiçn. Aziziye Kışlası 'diye adlanrıld. Dünyada genelikle Irrak'ta ِcelilik te en güzel mimarı eser olarak kabul olunur. Sekizen oda, dakuz büyuk salondan ve nizamiye resmi kopısında başka piyada, suvari, arka adlı üç büyük kapıdan oluşan bu güzel kışlanı yinede istediler yıkmak ve bu Türkmen eserini yok etmek; Yıkmak emrini almak üzere oldukları günlerde, bu kara haberi alan Bilgin Avukat Atã Terzibaşı ve Merhum tarihçimiz Şekir Sabır Zabıt, beyler hemen hemen baraber Bağdat'a gidip sorumlularla gِrüşüp ve bu değerli tarihi eserein hakında onlara bilgiler vermişler ve yıkılmasını ِnlemişler, yıkılmasını bِyleçe kurtardılar. 4- Kula: 1295 Hücril 1879 yılında, Kerkük'ten 15 k.m. üzağlığında, bir tepe üzerinde Kerkük mutasarrıfı Asım Paşa tarafından büyük bir karakol merkezi yapmıştı. Kerkük – Bağdat yolunun güvenliğini sağlamak için. Bakuba şehrine bağlı ' Halıs ilçesine kadar, bu yolun üzerinde karakol merkezleri askerleri yapıldı Bu merkezlerde osmanl – Ruz savasından dِnen. yerleştirdiler Bu merkez Kerkük'te halk arasında' Kula adıyla tanınmıştı. kula bِlgesi Kerkük'lülerin bahar mevsiminde gezinti ve piknik yerleridir. Bu mimari eseren atrafında hep oturup güzel günlerini geçirilerdi kulanın etrafinde. 1971 de bu eski tarihi esri yıktılar, yok ettiler. Kerkük halkı bu yıkma olayını çok üzüntülü karşıladılar ve halk hoyratlarla haykırdılar yıkanlar: kãlaydı altun degi kalaydı keşke zavallı kula bugünlere kalaydı kulanı yıkan elidir eliside belidir kulanı yıkanlar ya ahmak ya delidir 5- Talim tepe: Kerkük'te Arafa ve korya arasına düşen bِlgedir. Talimtepe bِlgesi, eskiden Osmanlı devrinde bu yer ordu Karargahı idi. Kerkük'te alınan yeni askerler hep burada talim gِrüp askerileşmek yeri idi. Eskiden Kerküklülerin bu yerde askerlik yapıp çok güzel anıları vardır, gitgide hep gelen hükümetler bu yeri, karagahi ihmal ettiler diğer Türkmen eserleri gibi yok olup silindi. Bu bِlgede kalan tek hatıra oda tarih boyunca talimtep mezarlığıdır , şatırlu ve beyler mahallesi halkının , ِlüleri büyük tepede gِmülüdür. 6- Okullar: 1286 H. 1869 M. Yılında Kerkük'te halk tarafından Sanayi ' Teknik okulu karulmuştu. 1291 - 1874 yılında Kerkük mutasarrıfı Ferik ' eskiden tümgenral ' Nafiz Paşa çok ِnem vermiştir bu okula, mükemmel ve güzel bir mimari yapı yapmıştı bu okul için. karşı yakanın , eski Taşkِprünün karşısında bulunuyordu , bugünkü Atlas caddesinin başında idi , Hasa çayınından 160 metre kadar uzağlığında idi . 1909 yılında Kerküke gelen mutasarrıf Avnullah Eı kazimi zamanında bu okul pek çok gelişmiştir, 1910 yılında Okulu tam yenilemiş, Istanbuldan okul için istenen aygitları getirmiştir. Yetenekli ِğretmenler Istanbuldan getirip bu okulda ders ve sanat ِğretmişler ِğrencilere. 1912 yılında güzel bir matbaa getirip Mektep Sanayi adlı bir basımevi bu okulda kurmuştu ve Kerkük'te çok kitaplar bu matubaada basılmıştır. Kerkük’te kültür ve sanat kalkınmaısında ve gelişmesinde, bu okulun büyük katkısı vardır. Osmanlı devleti mütarekeden sonra, 1918de Kerkükten çekildi, ondan sonra bu okulun yeri Kerkük polis müdürlüğü ve mahpushane olarak kullanıldı. 1960larda hiç bir neden gِstermeden, bu güzel, değerli ve Türkmenlerin, sanat simgesi niteliğinde olan anıtı yıktılar. Yıkılan anıtın yeri 1960lardan bu güne kadar 2004' boş bir arsa kalıp, araba parkı olarak kullanılmaktadır. B – Rüştiye okulu 1285, 1868 yılında Kerkük halkının yardımıyla ilk olarak Kerkük'te, ilk okul ve Ruştiye ِğrenimi için Kerkük mutasarrıfı Haşım Paşa tarafından kurulmştur. 1291 - 1874 yılında Kerküke gelen mutasarrıf Ferik Nafiz Paşa, Ruştiye (Eskiden ortaokullara verilen isim) okuluna çok ِnem vermiştir, kendi malıyla okulun isteklerini yerine getirmiştir ve güzel bir mimari yapı Rüştiye okulu için yapmıştır. Kerkük eski mimari tarzında yapılan bu okul binesi, Atlas caddesi ile Kerkük büyük Hastanesinin arasına düşer. Son yıllara kadar Kerkük maarif egitim müdürlüğü idi. 1970 lerde, bu güzel eski tarizde yapılan tarihi eseri yıktılar. Yerinde bir okul binesi yapıldı. Garbiye adlı orta okulu burada kuruldu, sonradan tekink okulu oldu, hãlã bu günlerde tekink okuludur. 7- Kerkük kalesi: Kerkük kalesi 2600m. Sumerler ' bir Türkmen kolu olarak Türkistandan gِç edip, bu bülgeye gelip, Kerkük Kalesini kurmuşlar. kuruluş tarihinden bugüne kadar hep bu kalede Türkmenler, kendi geleneklerini milli kültürlerini, mimari tazlarıyla güzel eserler ve abideler dikmişler bu yerde, ve tarih büyünca bir Türkmen Kalesi idi. Dünya tarhcileri bir gerçeğe varmışlar oda' Nirde kãle orada Türkmenler. 1980 yılında eski rejim tarafından başladılar bu Abideyi yıkmaya on binlerce ãileler zorla kãleden goç ettiler, sonradan bir tepe halına getirdiler, kapılarını yaptılar, işte Türkmenlerin tarihi eserleri bِylece yıktırıldı ve silindi. Yükarıda adı geçen Kerkük Türkmen Tarihi eserleri niçin yıktırıldı? Birinci dünya savaşından sonra Irak'ta hükümetleri yِnetnler, Kerkük dünyanın zengin petrol kaynğı olarak bu, şehir bol düynanın ikiyici petrol kaynağidır. Büyük gelişmiş devletler tarih bِyünca aralarında her zaman bir soğuk savaş vardır; Kerkük petrolu için. Sayıkz – Biko, portssmis. ve b.g. antlaşmasıyla bu bol petrolun paylaşmasını aralrında sِzleşmesini yaptılar, bugünlere kadar hep bu savaşlar gizlice suruyor aralarında. Gercek sahibide hiç bir yarar bu zenginlikten gِrmedi hep başına gelenler, bu petrol yüzünden. Bu şehirde ِzel bir yِnetim şekli uyğlamışlardı. Her şeyden ِnce şehrn kendi gerçek halkı Türkmenler için türlü türlü politik oyunlar çıkarmışlar, planlar hazırlamışlar, Kerkük'ü kozmoplit bir şehir yamak estediler ve yaptılar. Şehrin Türkmen ِzeliğini silmek için Türkmen tarihi eserleri yıktılar, bu eserlerın gelenegimizde büyük yeri vardır. Irak'ın en güzel mimarı eseri olarak kabul olunurdu o eserler ve Kerkükün Türkmen ِzeliğini bunlar gِstermiştir, işte bunları yıktılar ve sildiler. Ama Kerkük'ün gerçek Türkmen ِzeliği, Türkmen milletidir, hiç bir zaman milet yıkılmaz ve silinemez. Ogünden, saddam rejiminin son günlerine kadar, hep Türkmenlerin milli kültürünü, dilini, tarihi eserlerini yok etmeye çalşmışlardı.


Arkadþýna gönder



Yazarýn diðer yazýlarý

1 - Büyük Türkmen Şairi Ali Marufoğlu Hakka Yürüdü
2 - Türkmenlerin Ulu Çınarından Bir Dal Kırıldı
3 - Acı Kayıp .. Dr. İbrahim Arafat
4 - Çanakkale Savaşında Düşen Türkmen Şehitlerinden
5 - Türkmen Dava Adamı….İhsan Hamit Demirci Hakka Yürüdü
6 - Kerkük'e Saldırı ve Yazılan Müdafaaname Belgesi
7 - Zafer Neşidesi
8 - Şahadetinin Beşinci Yılı Dِnümü Anısı .. Şehit Yıldırım Demirci
9 - Unutulmayan Acı Kaybımız - Nihat Akkoyunlu
10 - YENİ GـN `NEVRUZ´ BAHAR BAYRAMIDIR !
11 - Lanet Terِre: Tazehurmatu´ya Kimyasal Silah Saldırısı
12 - Kerkük´te Yıktırılan Türkmen Eserleri
13 - Irak Türkmen Cephesi 20 Yaşında
14 - Hasan Kevser Hakk’a Yürüdü
15 - Kerkük’te Bir Çınar Devroldu
16 - 24 Ocak Anısında Merkezi Hükümete Açık Bir Mektup
17 - UNUTULMAYANLAR DAN: Şehit Yaşar Cengiz
18 - Biz Bize
19 - GÖZDE BİR Adam Şehit Münir Kafili
20 - Büyük Bir Acı: Er Meydanında İki Lider kadro Şehit Edildi
21 - Erbil'in Gerçeğini Anlatan iki kitap
22 - Irak'ta Türkmen Mirası 4 : Hüseyn* Bin Ali Bin Ebi Talıp Ravzası
23 - Parlamentoda İlk Olarak .. Türkmen Meselesi Gündemde
24 - Terِre Lanet
Şehit Yıldırım Demirci
25 - Şehitlerimiz Saygıyla Andık
26 - Büyük Kaybımız Mevlüt Taha KAYACI
27 - Yeni Hükümete Kavuştuk
28 - UNUTULMAYANLAR DAN Şehit Yaşar Cengiz
29 - Tarihin Laneti
30 - Yeni Kabinede Türkmenler Olmalı
>>Sonraki >>